Raciąż.eu

Banner portalu Raciąż.eu

Nasze miasto troszkę inaczej

Jesteś w:   Strona główna > Historia miasta > Parafia Rzymskokatolicka w Raciążu

 

Aktualności

Historia miasta

Parafia Rzymskokatolicka w Raciążu

Parafia raciąska jest jedną z najstarszych parafii mazowieckich. Jej początki sięgają czasów tworzenia się Państwa Polskiego. Według niektórych źródeł w Raciążu w roku 997 zatrzymał się biskup Wojciech w czasie swojej wędrówki do Prus. Powstanie parafii wiąże się z założeniem w drugiej połowie XI wieku w Płocku biskupstwa misyjnego. Objęło ono swoją działalnością również gród w Raciążu, Pierwszym budynkiem parafialnym była drewniana - zbudowana na planie prostokąta - kaplica. Parafia mogła obejmować w tym czasie wyłącznie gród raciąski.
W Archiwum Głównym Akt Dawnych znajduje się dokument stwierdzający, że parafię raciąską erygował biskup płocki Dobiesław Sówka z Gulczewa w 1373 roku. Wydzieloną ją z parafii drobińskiej. Wcześniej Raciąż był wyłącznie parafią grodową. Jedna z pierwszych wzmianek o parafii pochodzi z 1385 roku. Kolejnym zachowanym jest dokument z 1450 roku. Wymienia on kandydata na wakującą po rezygnacji Jakuba posadę w parafii Raciąż. Był nim Andrzej ze Zbyszyna, kapelan domu książęcego.

W aktach można znaleźć protokół z roku 1598 roku z generalnej wizytacji parafii. Parafia w Raciążu wchodziła wówczas w skład dekanatu bielskiego w archidiakonacie płockim. Obejmowała swoim zasięgiem około 80 km2 - miasto Raciąż oraz okoliczne miejscowościi: Cieciersk, Cieciersk Szlachecki, Kiniki, Kraszewo Czubaki, Kraszewo Gaczułty, Kraszewo Podborne, Kraszewo Rory, Kraszewo Sławęcin, Kraszewo Włóki, Kraszewo Zdziechy, Kraszewo Szlacheckie, Łempin Mnijeszy, Łempin Większy, Niesułowo, Witkowo Bliższe, Witkowo Pawlaki, Sierakowo, Zdunowo Mniejsze, Zdunowo Większe, Żukowo Dalsze, Żukowo Podleśne, Żychowo. W parafii występowało stosunkowo duże zagęszczenie ludności - około 100 mieszkańców na 1 km2. Ludność wiejska w parafii w czasie wizytacji to 1851 osób.
Przy parafii istniała szkoła parafialna. Mieściła się w budynku w pobliżu kościoła aż do XVIII wieku. Szkoła kształciła na dość wysokim poziomie, jej absolwenci studiowali na Akademii Krakowskiej. W latach 1400-1425 studiowało sześciu absolwentów z Raciąża, w latach 1426 - 1450 dwóch, 1451-1475 trzech, w okresie 1476-1500 sześciu, a następnie do roku 1525 jedna osoba.
W okresie od XV do XVII wieku w mieście było przeciętnie 7 kapłanów tworzących tzw. kolegium mansjonarzy. W tym czasie istniały w parafii bractwa: literackie, różańcowe, Aniołów Stróżów i Św. Anny. Z parafią blisko były również cechy rzemieślnicze, które opiekowały się niektórymi ołtarzami w kościołach. W roku 1693 .biskup Andrzeja Chryzostom Załuski utworzył w Raciążu dekanat. Nowy dekanat objął 9 parafii: Biskupiec, Drobin, Drozdowo, Gralewo, Koziebrody, Krajkowo, Rogotwórsk, Unieck, Żochowo.

Dekanat istniał do połowy XIX wieku, kiedy to w latach sześćdziesiątych po powstaniu styczniowym Raciąż przestał być siedzibą dekanatu. Parafię przyłączono do dekanatu sierpeckiego. W tym czasie proboszczem był w Raciążu ksiądz Franciszek Strzałkowski. Proboszcz Strzałkowski pracował w okresie od 1843 do 1874 roku. Po nim przejął stanowisko ks. Roch Filochowski, który był proboszczem do końca 1877 roku.W 1850 roku parafia liczyła około 3 tys. wiernych, a już w roku 1875 powiększyła się do 4.950 wiernych.
Obecnie parafia obejmuje miasto Raciąż oraz następujące miejscowości: Budy Kraszewskie, Cieciersk, Folwark Raciąż, Kiniki, Kraszewo Czubaki, Kraszewo Falki, Kraszewo Gaczułty, Kraszewo Podborne, Kraszewo Rory, Kraszewo Sławęcin, Łempin, Łempinek, Pęsy, Pólka Raciąż, Sierakowo, Witkowo, Zdunówek, Żukowo Strusie, Żukowo Wawrzonki, Żychowo.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę po I wojnie światowej Raciąż ponownie został siedzibą dekanatu. Obecnie dekanat obejmuje: parafię pw. Św. Stanisława BM w Drobinie, parafię Św. Jakuba Apostoła w Górze, parafię Św. Katarzyny w Gradzanowie, parafię św. Małgorzaty w Gralewie, parafię Św. Jakuba Apostoła w Krajkowie, parafię Św. Wojciecha w Raciążu, parafię Św. Wawrzyńca w Rogotwórsku, parafię Św. Kazimierza w Siemiatkowie, parafię Św. Jakuba Apostoła w Uniecku.
W przeszłości w Raciążu istniało więcej kościołów niż obecnie. Można znaleźć informacje o co najmniej trzech istniejących jednocześnie kościołach. Najważniejszy był kościół parafialny pod wezwaniem Św. Wojciecha położony przy ulicy Kościelnej - czyli tam gdzie obecnie znajduje się kościół. W dokumencie z wizytacji z roku 1598 roku jest opis tego kościoła. Była to świątynia drewniana z czterema ołtarzami: największym z obrazami świętych i trzema ołtarzami bocznymi: Św. Wawrzyńca, Św. Mikołaja, którymi opiekowały się cechy kuśnierzy i szewców, a także usytuowany tuż przy ołtarzu głównym ołtarz z cyborium. W kościele tym zbierała się na sejmiki szlachta mazowiecka.

Spróbujmy się przenieść w czasie - do 11 września 1725 roku. Już od kilku dni mieszkańcy Raciąża obserwują zjeżdżającą na sejmik szlachtę. Przybywa ona z całego Województwa Płockiego konno lub karetami. Co jakiś czas widać wozy drabiniaste, na których przyjeżdża - czy raczej jest dowożona do miasta - szlachta "gołota". Od rana Panowie kręcą się po mieście, zaglądają do karczmy. Przed kościołem ustawiono kramy z różnymi produktami. Wszyscy czekają na rozpoczęcie sejmiku w kościele Św. Wojciecha. Powoli zbliża się godzina dziesiąta - godzina rozpoczęcia sejmiku. Szlachta zgromadzona już w kościele dyskutuje, co należy a czego nie należy uchwalać. Atmosfera robi się coraz bardziej napięta. Nagle krzyk - Pożar! Panika wśród zgromadzonych, uciekają z kościoła. Ktoś dopada do dzwonów. Zaczynają bić. W całym mieście słychać bijące na trwogę dzwony. Jeden z mieszkańców - Antoni Charzyński ratuje z kościoła zgromadzone w nim srebra. Pożaru nie udaje się opanować. Drewniany kościół szybko płonie. Pożar rozprzestrzenia się na sąsiednie ulice. Płonie cała ulica Kościelna. Ogień rozprzestrzenia się jeszcze na rynek. Tutaj też częściowo płoną domy.
Po pożarze podjęto decyzję o budowie nowego kościoła. Znacząco w tym dziele wsparł mieszkańców biskup Załuski, trzeba pamiętać że w tym czasie Raciąż był już własnością biskupów płockich. Budowniczym kościoła był proboszcz Franciszek Pędziński.

Wbudowany w 1729 kościół był drewniany i jednonawowy. Miał długość 45 łokci i 20 łokci szerokości, czyli według dzisiejszego systemu miar (22,5 m x 10 m. Obity był po bokach tarcicą. Miał dwuspadowy dach krytym gontem i z małą wieżyczką. W kościele było 8 ołtarzy: wielki z obrazem Św. Wojciecha i figurą Matki Boskiej Wniebowziętej otoczonej aniołami oraz siedem ołtarzy bocznych poświęconych Św. Franciszkowi Ksaweremu, Św. Rochowi, NMP Różańcowej, Św. Antoniemu, Trzem Królom, Św. Annie, Matce Bożej Bolesnej. W górnych kondygnacjach nastaw tych ołtarzy były figury i obrazy Św.Anny, Najświętszej Maryi Panny, Św. Agnieszki, Św. Barbary, Św. Jakuba Mniejszego Apostoła, Św. Mikołaja, Św. Kazimierza. Kościół ten przetrwał aż do budowy obecnie stojącej - murowanej - świątyni. Na zdjęciu Kościół wybudowany w 1729 roku.

Drugim istniejącym do roku 1645 był kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Został on ufundowany w roku 1521 przez biskupa Erazma Ciołka. Wokół niego znajdował się cmentarz. Kościół stał na ulicy Kinickiej (dzisiejszej Kilińskiego), w miejscu gdzie obecnie jest remiza strażacka. Była to budowla konsekrowana przez biskupa płockiego Jakuba Buczackiego w 1540 roku. Świątynia spłoneła w roku 1645. Do jej odbudowy, a właściwie budowy nowego kościoła w tym miejscu przystąpiono w drugiej połowie XVII wieku. Zbudowany obiekt był znacznie uboższy od poprzedniego, konsekrował go w roku 1672 biskup Bonawentura Madaliński. W podziemiach kościoła znajdowały się groby bogatszej szlachty oraz mieszczan raciąskich. Jednak i ten kościół spłonął w roku 1773. Już nigdy nie został odbudowany. Rok 1773 był ostatnim rokiem współistnienia w Raciążu dwóch kościołów.

W dokumentach potwierdzone jest również istnienie w Raciążu trzeciej świątyni - kaplicy Św. Rocha. Nic bliższego jednak o niej nie wiadomo. Nawet nie jest znana jej lokalizacja.

Po niecałych stu latach istnienia kościoła Św. Wojciecha zaczęły pojawiać się problemy, przeprowadzano kolejne remonty. I tak np. w 1803 roku doszło do nieszczelności dachu. Zalana i zniszczona została podłoga. Około 40 lat później w protokóle z wizyty dziekańskiej , że "Kościół ten znacznie tak w ścianach, jak i w dachu, podłodze i suficie zrujnowany. , spiesznej bardzo reperacji potrzebujący". W latach w latach siedemdziesiątych XIX stulecia podjęto więc decyzję rozpoczęcia budowy w Raciążu nowego murowanego kościoła. Tym bardziej, że istniejący kościół nie był w stanie pomieścić coraz większej liczby parafian. Kamień węgielny wmurowano w święto Serca Pana Jezusa w 1875 r. W tym czasie proboszczem był ks. Rocha Filochowski.

Pierwszym zamkniętym elementem nowego kościoła była zakrystii dobudowana do drewnianego kościoła w południowo-zachodniej jego części. Została ona przekazana do użytku w 1876 r. Kiedy w roku 1877 roku rozpoczynano budowę prezbiterium, proboszczem był już ks. Gracjan Marcin Rzewuski, były profesor i rektor Seminarium Duchownego w Płocku, Prezbiterium budowano jako przylegające do zachodniej ściany drewnianego kościoła. Do tej pory w murach dzisiaj istniejącego kościoła powinien gdzieś spoczywać spisany na pergaminie protokół, który został zamurowany w ścianie za dzisiejszym wielkim ołtarzem. przez budowniczych. Budowę nowego kościoła wsparła cała parafia, podejmując w 1878 roku uchwałę zobowiązującą wszystkich wiernych do uczestnictwa w budowie nowej świątyni. Kolejno dobudowano - symtrycznie do zakrystii względem prezbiterium mury przyszłej kaplicy różańcowej. Budowę prezbiterium i kaplicy różańcowej zakończono uroczystym poświęceniem w 1879 roku.

Na zdjęciu kaplica przykościelna. Wiele lat raciąskie dzieciaki uczyły się w tym budynku religii. Obecnie służy jako miejsce pożegnań zmarłych parafian.

Podjęte w 1880 roku prace prowadzono dokładnie na miejscu dotychczasowego kościoła. Przez trzy lata - do 1882 roku na zewnątrz drewnianych ścian wznoszono grube i wysokie mury spajając je z zakrystią, prezbiterium i kaplicą różańcową. W tym samym czasie wybudowano również murowany fronton świątyni wraz z figurą Matki Bożej Łaskawej. Roboty prowadzone w latach 1883-1885 wykonywane były wewnątrz świątyni, wznoszono filary oddzielające nawę główną od naw bocznych, arkady, ściany na arkadach. Zbudowano także dwie wieże i dach wraz z wieżyczką dla sygnaturki. Na koniec ułożono podłogę - był już 1886 rok. W sumie budowa trwała 11 lat.

Dla raciąskiej świątyni wiele uczynił proboszcz ksiądz Jan Gach. W drugiej połowie dwudziestego wieku doprowadził on do wymiany blachy na dachu kościoła, wybudował nową plebanię wraz z domem parafialnym. Zakupił nowe organy. Od 1997 roku proboszczem parafii Św. Wojciecha w Raciążu jest ks. kan. Stanisława Czyż, który pełni jednocześnie funkcję dziekana dekanatu raciąskiego. Dzięki staraniom księdza proboszcza oraz pana Czesława Szpojankowskiego - wieloletniego Burmistrza Miasta Raciąża w roku 2004 udało się sprowadzić do kościoła relikwie Św. Wojciecha. Było to ogromne wydarzenia zarówno w dziejach parafii jak i miasta Raciąża.

Również ostatnie lata dla świątyni były pomyślne - gruntownie została ona odnowiona, łącznie z freskami. Być może w tej chwili wygląda ona najlepiej z całego okresu istnienia.

Więcej zdjęć znajdą Państwo w galerii związanej z artykułem.

Żródła:

Jerzy Wojciech Zieliński "Tysiąc lat dziejów Raciąża i ziemi raciąskiej" Raciąż 2005

Historia parafii raciąskiej

www.diecezja.plock.pl

(Mariusz)

Zabrania się kopiowania i wykorzystywania materiałów zgromadzonych w serwisie
www.raciaz.eu bez zgody autorów.

Polly

Projekt i wykonanie: